{"id":802,"date":"2022-10-09T13:02:08","date_gmt":"2022-10-09T13:02:08","guid":{"rendered":"http:\/\/www.zsp3katowice.cal24.pl\/sp47\/?p=802"},"modified":"2022-10-13T14:26:52","modified_gmt":"2022-10-13T14:26:52","slug":"martwisz-sie-o-swoje-dziecko","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.zsp3katowice.cal24.pl\/sp47\/k-psychologiczny\/martwisz-sie-o-swoje-dziecko\/","title":{"rendered":"Martwisz si\u0119 o swoje dziecko?"},"content":{"rendered":"<div id=\"fb-root\"><\/div>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading gtfy-1\">Sprawd\u017a, czy dzieje si\u0119&nbsp;co\u015b&nbsp;z\u0142ego.&nbsp;<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-4\"><strong>Kryzys psychologiczny&nbsp;<\/strong>mo\u017ce spotka\u0107&nbsp;ka\u017cdego i jest normalnym zjawiskiem w&nbsp;\u017cyciu cz\u0142owieka.&nbsp; Dochodzi do niego w sytuacji gdy realizuj\u0105c swoje potrzeby i d\u0105\u017c\u0105c do obranego celu napotykamy&nbsp; na przeszkod\u0119, kt\u00f3rej nie mo\u017cemy pokona\u0107&nbsp;za pomoc\u0105&nbsp;dotychczasowych sposob\u00f3w radzenia sobie&nbsp; z trudno\u015bciami.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-7\">Osoba b\u0119d\u0105ca w sytuacji kryzysowej postrzega j\u0105&nbsp;jako przekraczaj\u0105c\u0105&nbsp;jej wytrzyma\u0142o\u015b\u0107&nbsp;i niemo\u017cliw\u0105&nbsp;do pokonania. W zwi\u0105zku z tym cierpi, prze\u017cywa utrat\u0119&nbsp;kontroli i bezradno\u015b\u0107.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-10\">Kryzys odbiera poczucie kontroli nad w\u0142asnym&nbsp;\u017cyciem; to co znali\u015bmy do tej pory \u2013 w\u0142a\u015bnie&nbsp; zmieni\u0142o si\u0119&nbsp;nie do poznania. To, co dzia\u0142a\u0142o dotychczas, gdy by\u0142o nam trudno \u2013 nie dzia\u0142a. Mimo&nbsp; usilnych stara\u0144&nbsp;poprawy sytuacji \u2013 zamiast by\u0107&nbsp;lepiej, jest gorzej. Dodatkowo poczucie&nbsp; nieprzewidywalno\u015bci kolejnych zdarze\u0144&nbsp;wzmaga poczucie zagro\u017cenia.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-13\">Niezwykle istotna jest przy tym perspektywa osoby prze\u017cywaj\u0105cej kryzys i jej postrzeganie sytuacji&nbsp; w jakiej si\u0119&nbsp;znajduje jako przerastaj\u0105cej jej mo\u017cliwo\u015bci poradzenia sobie.&nbsp; To szczeg\u00f3lnie wa\u017cne, bo cz\u0119sto otoczenie oceniaj\u0105c obiektywnie sytuacj\u0119&nbsp;nie ocenia jej jako&nbsp; kryzysowej, a przez to cz\u0119sto nie udziela potrzebnego i w\u0142a\u015bciwego wsparcia. Osoba dotkni\u0119ta&nbsp; kryzysem prze\u017cywa w\u00f3wczas dodatkowe obci\u0105\u017cenie, czuj\u0105c si\u0119&nbsp;niezrozumiana, osamotniona, bez&nbsp; mo\u017cliwo\u015bci uzyskania pomocy. Prowadzi to w efekcie do przygn\u0119bienia, apatii, l\u0119ku frustracji,&nbsp; bezradno\u015bci, za\u0142amania.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-16\">Kluczowe dla osoby w kryzysie jest rozumienie swojego stanu emocjonalnego, zapewnienie&nbsp; bezpiecze\u0144stwa oraz powr\u00f3t do r\u00f3wnowagi utraconej w czasie kryzysu. Kolejnym krokiem jest&nbsp; nabycie nowych, usprawnionych sposob\u00f3w radzenia sobie w trudnych sytuacjach&nbsp;\u017cyciowych oraz&nbsp; odzyskanie poczucia w\u0142asnego sprawstwa.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-19\">Pokonanie sytuacji kryzysowej wnosi do&nbsp;\u017cycia istotne zmiany i bywa momentem zwrotnym,&nbsp; popychaj\u0105cym do rozwoju; zobaczenie tego jednak jest mo\u017cliwe dopiero po up\u0142ywie pewnego czasu&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-22\">od momentu prze\u017cywanego kryzysu.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-25\">Poruszaj\u0105c temat kryzysu, nale\u017cy wspomnie\u0107&nbsp;o rodzajach kryzys\u00f3w, skategoryzowanych&nbsp; w zale\u017cno\u015bci od typu sytuacji trudnej, jej przebiegu czy okoliczno\u015bci:&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-28\"><strong>Kryzysy rozwojowe&nbsp;<\/strong>\u2013 wynikaj\u0105&nbsp;z kolejnych etap\u00f3w&nbsp;\u017cycia i zmieniaj\u0105cych si\u0119&nbsp;oczekiwa\u0144&nbsp;spo\u0142ecznych zwi\u0105zanych z dorastaniem; s\u0105&nbsp;one niezb\u0119dne do rozwoju. U m\u0142odych ludzi mog\u0105&nbsp;one&nbsp; wynika\u0107&nbsp;z konfliktu pomi\u0119dzy:&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list gtfy-31\"><li>potrzeb\u0105&nbsp;samodzielno\u015bci a ograniczeniami wynikaj\u0105cymi z zale\u017cno\u015bci od rodzic\u00f3w&nbsp; i nak\u0142adanych przez nich ogranicze\u0144&nbsp;<\/li><li>potrzeb\u0105&nbsp;samodzielno\u015bci, a l\u0119kiem przed odpowiedzialno\u015bci\u0105,&nbsp;&nbsp;<\/li><li>wizjami idealnymi, a realnym obrazem&nbsp;\u015bwiata, innych ludzi i siebie,&nbsp;&nbsp;<\/li><li>d\u0105\u017ceniem do niezale\u017cno\u015bci, a potrzeb\u0105&nbsp;oparcia i zale\u017cno\u015bci\u0105&nbsp;materialn\u0105&nbsp;<\/li><li>przywi\u0105zaniem do rodzic\u00f3w, a rozbudzonym krytycyzmem w my\u015bleniu,&nbsp;&nbsp;<\/li><li>nier\u00f3wno\u015bciami w poszczeg\u00f3lnych sferach rozwoju (wy\u017csza w sferze intelektualnej ni\u017c&nbsp;w sferze emocjonalno \u2013 spo\u0142ecznej).&nbsp;&nbsp;<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-34\"><strong>Kryzysy egzystencjalne&nbsp;<\/strong>\u2013 maj\u0105&nbsp;sw\u00f3j pocz\u0105tek w momencie, gdy cz\u0142owiek zaczyna kwestionowa\u0107&nbsp;podstawy&nbsp;\u017cycia takie jak jego sens, warto\u015b\u0107&nbsp;i cel. S\u0105&nbsp;typowe dla okres\u00f3w bilans\u00f3w&nbsp;\u017cyciowych, ich&nbsp; pocz\u0105tkiem mo\u017ce by\u0107&nbsp;r\u00f3wnie\u017c&nbsp;zetkni\u0119cie ze zdarzeniami takimi jak choroba czy&nbsp;\u015bmier\u0107&nbsp;kogo\u015b&nbsp;z otoczenia.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-37\"><strong>Kryzysy sytuacyjne&nbsp;<\/strong>\u2013 pojawiaj\u0105&nbsp;si\u0119, gdy cz\u0142owiek spotyka si\u0119&nbsp;z niecodziennym, wychodz\u0105cym&nbsp; poza zwyk\u0142e jego do\u015bwiadczenie zdarzeniem, z kt\u00f3rym nie jest w stanie sobie poradzi\u0107&nbsp;ani nie jest&nbsp; w stanie kontrolowa\u0107&nbsp;rozwoju sytuacji. Cechami tego rodzaju kryzysu s\u0105: przypadkowo\u015b\u0107, nag\u0142o\u015b\u0107,&nbsp; cz\u0119sto katastroficzny wymiar. Do kryzys\u00f3w sytuacyjnych u dzieci i m\u0142odzie\u017cy zaliczamy: rozw\u00f3d&nbsp; rodzic\u00f3w, napa\u015b\u0107, nieuleczaln\u0105&nbsp;chorob\u0119, wypadek komunikacyjny, przemoc (w rodzinie,&nbsp; r\u00f3wie\u015bnicza, cyberprzemoc, nadu\u017cycie seksualne),&nbsp;\u015bmier\u0107&nbsp;bliskiej osoby, odrzucenie przez grup\u0119&nbsp;r\u00f3wie\u015bnicz\u0105, katastrof\u0119&nbsp;naturaln\u0105&nbsp;czy atak terrorystyczny.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-40\">&nbsp;To w jakim stopniu radzimy sobie w trudnej, czy kryzysowej sytuacji zale\u017cy od naszego&nbsp; stanu sprzed kryzysu. Je\u017celi przed wyst\u0105pieniem sytuacji krytycznej posiadamy zasoby,&nbsp; umiej\u0119tno\u015bci, zdolno\u015bci, wsparcie otoczenia, z kt\u00f3rego potrafimy czerpa\u0107, to poradzenie sobie&nbsp; z kryzysem mo\u017ce nam u\u0142atwi\u0107&nbsp;rozw\u00f3j. Ka\u017cdorazowe zdrowe przej\u015bcie kryzysu sprawia,&nbsp;\u017ce&nbsp; nabieramy si\u0142y i umiej\u0119tno\u015bci do lepszego, \u0142atwiejszego poradzenia sobie z kolejnym kryzysem.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-43\">Natomiast w wyniku niew\u0142a\u015bciwego poradzenia sobie w sytuacji krytycznej, istnieje ryzyko&nbsp; pojawienia si\u0119&nbsp;d\u0142ugofalowych negatywnych jej konsekwencji:&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list gtfy-46\"><li>Zaburzenia zachowania&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Uzale\u017cnienia&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Zaburzenia obrazu cia\u0142a i poczucia siebie&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Samookaleczenia, pr\u00f3by samob\u00f3jcze, samob\u00f3jstwa&nbsp;&nbsp;<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-49\">Rozpatruj\u0105c indywidualnie sytuacj\u0119&nbsp;ka\u017cdego ucznia, nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107&nbsp;uwag\u0119, czy w jego przypadku&nbsp; wyst\u0105pi\u0142y czynniki zwi\u0119kszaj\u0105ce ryzyko gorszego radzenia sobie z kryzysem:&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-52\"><strong>Czynniki indywidualne:&nbsp;&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list gtfy-55\"><li>Do\u015bwiadczenie du\u017cej straty,&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Do\u015bwiadczenie powa\u017cnych niepowodze\u0144,&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Impulsywno\u015b\u0107,&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Agresywne zachowania,&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Niska samoocena,&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Obni\u017cone poczucie w\u0142asnej warto\u015bci.&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Negatywne postrzeganie swojego cia\u0142a.&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Nadmierny krytycyzm i wstyd.&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Trudno\u015bci z komunikowaniem i wyra\u017ceniem swoich stan\u00f3w, nadu\u017cywanie alkoholu i innych&nbsp; substancji psychoaktywnych,&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Ci\u0119\u017cka choroba somatyczna,&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Trudne do\u015bwiadczenia z przesz\u0142o\u015bci (depresja, samookaleczenia, wcze\u015bniejsze pr\u00f3by&nbsp; samob\u00f3jcze).&nbsp;<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-58\"><strong>Czynniki rodzinne i spo\u0142eczne:&nbsp;&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list gtfy-61\"><li>Kryzys w rodzinie,&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Trudna sytuacja socjoekonomiczna,&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Dysfunkcyjne&nbsp;\u015brodowisko,&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Nieprawid\u0142owo\u015bci w relacjach rodzic-dziecko,&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Do\u015bwiadczanie przemocy.&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Izolacja w klasie i osamotnienie,&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Trudno\u015bci szkolne,&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Samob\u00f3jstwa w otoczeniu.&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Stresuj\u0105ce wydarzenia&nbsp;\u017cyciowe (\u015bmier\u0107&nbsp;bliskiej osoby, separacja\/rozw\u00f3d rodzic\u00f3w, choroba adolescenta, choroba rodzica, problemy w relacjach z r\u00f3wie\u015bnikami, sytuacje stresuj\u0105ce&nbsp; w szkole, krzywdz\u0105ce do\u015bwiadczenie seksualne, problemy w kontaktach z rodzicami,&nbsp; zmiana sytuacji finansowej, zmiana miejsca zamieszkania, nowa dziewczyna, ch\u0142opak).&nbsp;&nbsp;<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-64\"><strong>Czynniki spo\u0142eczne i kulturowe:&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list gtfy-67\"><li>Wzrost przemocy.&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Upadek warto\u015bci.&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Os\u0142abienie wi\u0119zi.&nbsp;&nbsp;<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-70\"><strong>Zachowania destrukcyjne:&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list gtfy-73\"><li>spo\u017cywanie alkoholu, narkotyk\u00f3w, dopalaczy,&nbsp;&nbsp;<\/li><li>konflikty z prawem.&nbsp;&nbsp;<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-76\">Nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c&nbsp;zbada\u0107&nbsp;zasoby ucznia i jego otoczenia, kt\u00f3re zwi\u0119kszaj\u0105&nbsp;szanse na poradzenie sobie&nbsp; z kryzysem:&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-79\"><strong>Czynniki indywidualne:&nbsp;&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list gtfy-82\"><li>Zdolno\u015bci poznawcze (wysokie IQ, zdolno\u015bci uczenia si\u0119, zdolno\u015bci werbalne, umiej\u0119tno\u015bci&nbsp; planowania),&nbsp;<\/li><li>Temperament (towarzysko\u015b\u0107, zdolno\u015bci adaptacyjne),&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Mechanizmy samokontroli (radzenie sobie z negatywnymi emocjami, samokontrola&nbsp; impuls\u00f3w),&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Umiej\u0119tno\u015bci spo\u0142eczne (porozumiewania si\u0119, nawi\u0105zywania przyja\u017ani, rozwi\u0105zywania&nbsp; konflikt\u00f3w),&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Pozytywny obraz siebie (wysoka samoocena, wiara w swoje mo\u017cliwo\u015bci, poczucie w\u0142asnej&nbsp; skuteczno\u015bci)&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Posiadanie plan\u00f3w i cel\u00f3w&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Religijno\u015b\u0107&nbsp;&nbsp;<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-85\"><strong>Zasoby zwi\u0105zane z rodzin\u0105 i najbli\u017cszym otoczeniem:&nbsp;&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list gtfy-88\"><li>Relacje rodzice-dziecko (wi\u0119\u017a&nbsp;z rodzicami, wsparcie rodzic\u00f3w, zasady rodzinne, jasne&nbsp; oczekiwania rodzic\u00f3w, poczucie dziecka,&nbsp;\u017ce w rozmowie z rodzicami zosta\u0142o zrozumiane&nbsp; i wys\u0142uchane, dobra komunikacja, zaanga\u017cowanie rodzic\u00f3w w szkolne sprawy dziecka),&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Konstruktywni r\u00f3wie\u015bnicy (akceptuj\u0105cy normy, z aspiracjami edukacyjnymi, prospo\u0142eczni),&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Dobrzy i kompetentni doro\u015bli (oparcie w zaufanej osobie doros\u0142ej np. trenerze sportowym,&nbsp; ksi\u0119dzu, nauczycielu),&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Poczucie przynale\u017cno\u015bci, dobry klimat w szkole, wymaganie od uczni\u00f3w odpowiedzialno\u015bci&nbsp; i udzielania sobie wzajemnej pomocy,&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Dost\u0119p do pomocy psychologicznej i medycznej.&nbsp;&nbsp;<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-91\"><strong>Charakterystyka okresu dorastania.&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-94\">Okres dojrzewania to jeden z najwa\u017cniejszych kryzys\u00f3w rozwojowych w&nbsp;\u017cyciu cz\u0142owieka.&nbsp; Dotychczasowa adaptacja za\u0142amuje si\u0119&nbsp;pod wp\u0142ywem intensywnych i gwa\u0142townych zmian, jakim&nbsp; podlega nastolatek. Zmiany te s\u0105&nbsp;konieczne i prowadz\u0105&nbsp;do ukszta\u0142towania to\u017csamo\u015bci, a tym&nbsp; samym przygotowaniu do doros\u0142ego&nbsp;\u017cycia.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-97\">&nbsp;M\u0142odzi ludzie zmieniaj\u0105&nbsp;si\u0119&nbsp;wewn\u0119trznie i zewn\u0119trznie, ale zmianom ulegaj\u0105&nbsp;te\u017c&nbsp;oczekiwania otoczenia wobec nich. To czas odczuwania przez dorastaj\u0105cych ludzi du\u017cej presji&nbsp; i swego rodzaju nadwra\u017cliwo\u015bci. Dlatego niezwykle wa\u017cna jest znajomo\u015b\u0107&nbsp;i rozumienie&nbsp; mechanizm\u00f3w rozwojowych oraz problem\u00f3w towarzysz\u0105cych okresowi dojrzewania. Sprzyja to&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-100\">nawi\u0105zaniu kontaktu i wypracowaniu postawy rozumiej\u0105cego i wspieraj\u0105cego towarzyszenia im&nbsp; w przechodzeniu przez ten trudny czas.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-103\">&nbsp;Zmiany rozwojowe dorastaj\u0105cego cz\u0142owieka zachodz\u0105&nbsp;na co najmniej trzech podstawowych&nbsp; p\u0142aszczyznach:&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list gtfy-106\"><li><strong>biologicznej<\/strong>&#8211; zmiany natury fizjologicznej prowadz\u0105ce do osi\u0105gni\u0119cia dojrza\u0142o\u015bci p\u0142ciowej.&nbsp;&nbsp;<\/li><li><strong>spo\u0142ecznej<\/strong>&#8211; zmiany prowadz\u0105ce do nowego samookre\u015blenia si\u0119&nbsp;w szerszym kontek\u015bcie&nbsp; spo\u0142ecznym (m.in. w perspektywie podj\u0119cia roli zawodowej w nadchodz\u0105cej doros\u0142o\u015bci).&nbsp;&nbsp;<\/li><li><strong>rodzinnej<\/strong>&#8211; konflikty w relacjach z rodzicami wynikaj\u0105ce z odmiennych oczekiwa\u0144.&nbsp;&nbsp;<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-109\">&nbsp;Cz\u0119\u015b\u0107&nbsp;m\u0142odych ludzi radzi sobie \u2013 lepiej b\u0105d\u017a&nbsp;gorzej \u2013 z tymi zmianami, a dla cz\u0119\u015bci&nbsp; problemy wieku dorastania przerastaj\u0105&nbsp;ich mo\u017cliwo\u015bci.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-112\">&nbsp;R\u00f3\u017cnice te s\u0105&nbsp;wynikiem postawy przyjmowanej przez nastolatk\u00f3w wobec nowej&nbsp; rzeczywisto\u015bci i pojawiaj\u0105cych si\u0119&nbsp;problem\u00f3w: czy dorastaj\u0105cy traktuje kryzys jak wyzwanie \u2013&nbsp; zadanie do wykonania, czy rozpoznaje je jako zagro\u017cenie wi\u0105\u017c\u0105ce si\u0119&nbsp;z prze\u017cywaniem silnego&nbsp; napi\u0119cia i poczuciem nieradzenia sobie z rzeczywisto\u015bci\u0105.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-115\">&nbsp;Aby m\u00f3c potraktowa\u0107&nbsp;kryzys jako zadanie do wykonania, nastolatek musi m.in. wierzy\u0107&nbsp;&nbsp;w siebie i mie\u0107&nbsp;za sob\u0105&nbsp;do\u015bwiadczenia w samodzielnym skutecznym dzia\u0142aniu. Niezwykle&nbsp; wa\u017cnymi elementami postawy rodzic\u00f3w wobec dziecka oraz dzia\u0142a\u0144&nbsp;wychowawczych w rodzinie&nbsp; czy szkole powinny by\u0107&nbsp;takie, kt\u00f3re zwi\u0119kszaj\u0105&nbsp;poczucie w\u0142asnej warto\u015bci dziecka oraz pozwalaj\u0105&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-118\">mu na zdobywanie do\u015bwiadczenia w samodzielnym dzia\u0142aniu.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-121\">&nbsp;W okresie adolescencji m\u0142odzi ludzie musz\u0105&nbsp;zmierzy\u0107&nbsp;si\u0119&nbsp;z wieloma zmianami a ilo\u015b\u0107&nbsp;zada\u0144&nbsp;rozwojowych w tym czasie jest imponuj\u0105ca:&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-124\"><strong>Z czym nastolatek musi sobie poradzi\u0107:&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list gtfy-127\"><li>Akceptacja przemian fizycznych&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Budowanie nowych i bardziej dojrza\u0142ych relacji z r\u00f3wie\u015bnikami obu p\u0142ci&nbsp;&nbsp;\u2022&nbsp;Nawi\u0105zanie bli\u017cszej wi\u0119zi z przyjacielem lub przyjaci\u00f3\u0142k\u0105&nbsp;<\/li><li>Podj\u0119cie m\u0119skiej lub&nbsp;\u017ce\u0144skiej roli p\u0142ciowej&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Rozw\u00f3j przejrzystego obrazu w\u0142asnej osoby (poznanie samego siebie i wiedza o tym, jak&nbsp; jest si\u0119&nbsp;postrzeganym przez innych)&nbsp;<\/li><li>Przygotowanie do&nbsp;\u017cycia w zwi\u0105zku&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Emocjonalna niezale\u017cno\u015b\u0107&nbsp;od rodzic\u00f3w&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Przygotowanie do kariery zawodowej, refleksja nad tym, kim chce zosta\u0107&nbsp;\u2022&nbsp;Przyj\u0119cie okre\u015blonych warto\u015bci jako wytycznych dla w\u0142asnego zachowania&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Rozwijanie wizji w\u0142asnej przysz\u0142o\u015bci, zaplanowanie swojego&nbsp;\u017cycia i wyznaczenie cel\u00f3w do&nbsp; osi\u0105gni\u0119cia&nbsp;&nbsp;<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-130\"><strong>Dojrzewanie biologiczne.&nbsp;<\/strong>M\u0142odzi ludzie zaczynaj\u0105&nbsp;dojrzewa\u0107&nbsp;biologicznie, pod wp\u0142ywem&nbsp; burzy hormonalnej zmienia si\u0119&nbsp;ich cia\u0142o, dochodzi do rozwoju psychoseksualnego. Dojrzewanie&nbsp; jest procesem niezwykle zindywidualizowanym, to cz\u0119sto prowadzi do podzia\u0142\u00f3w w&nbsp;\u015brodowiskach&nbsp; szkolnych czy r\u00f3wie\u015bniczych, izolowania i negatywnego naznaczania tych os\u00f3b, kt\u00f3rych wygl\u0105d&nbsp; fizyczny czy spos\u00f3b funkcjonowania znacznie odbiega od wygl\u0105du i funkcjonowania wi\u0119kszo\u015bci&nbsp; r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w. Mo\u017ce to wp\u0142ywa\u0107&nbsp;z kolei na poczucie inno\u015bci, obni\u017cenie samooceny wielu m\u0142odych&nbsp; ludzi.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-133\"><strong>Cechy dojrzewania biologicznego:&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list gtfy-136\"><li>Wzrost masy cia\u0142a&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Dojrzewanie seksualne&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Zmiany w wygl\u0105dzie, skokowe, nieproporcjonalne&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Burza w m\u00f3zgu nastolatka&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Rewolucja hormonalna&nbsp;&nbsp;<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-139\"><strong>Zagro\u017cenia wynikaj\u0105ce ze zmian biologicznych:&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list gtfy-142\"><li>Wygl\u0105d to g\u0142\u00f3wny obszar zainteresowania oraz istotny wymiar samooceny m\u0142odych ludzi.&nbsp; Dla wi\u0119kszo\u015bci z nich jest tak\u017ce wa\u017cnym&nbsp;\u017ar\u00f3d\u0142em negatywnych emocji.&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Cia\u0142o nastolatka si\u0119&nbsp;zmienia, m\u0142ody cz\u0142owiek jest poddawany presji i ocenie r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w.&nbsp; We wsp\u00f3\u0142czesnym&nbsp;\u015bwiecie zw\u0142aszcza cia\u0142o kobiety podlega silniejszym naciskom&nbsp; zwi\u0105zanym z kreowaniem swego wygl\u0105du wed\u0142ug okre\u015blonego kanonu. Cz\u0119sto m\u0142ode&nbsp; dziewczyny podejmuj\u0105&nbsp;z tego powodu liczne zachowania ryzykowne dla zdrowia.&nbsp;<\/li><li>Nastolatek musi znale\u017a\u0107&nbsp;spos\u00f3b na poradzenie sobie z tymi wyzwaniami. Bywa,&nbsp;\u017ce jest to&nbsp; ponad jego si\u0142y i dochodzi do pojawienia si\u0119&nbsp;pierwszego epizodu depresyjnego.&nbsp;&nbsp;<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-145\"><strong>Dojrzewanie poznawcze.&nbsp;&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-148\">W okresie dorastania zachodz\u0105&nbsp;liczne zmiany w sferze poznawczej:&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list gtfy-151\"><li>Pojawienie si\u0119&nbsp;zdolno\u015bci my\u015blenia abstrakcyjnego.&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Rozw\u00f3j wyobra\u017ani .&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Budowanie to\u017csamo\u015bci&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Negatywizm&nbsp;&nbsp;<\/li><li>My\u015blenie dychotomiczne (postrzeganie&nbsp;\u015bwiata w kategoriach czarno-bia\u0142ych)&nbsp;&nbsp;<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-154\">&nbsp;G\u0142\u00f3wnym zadaniem rozwojowym stoj\u0105cym przed nastolatkiem jest okre\u015blenie siebie (\u201eKim&nbsp; jestem?\u201d) i swojej przysz\u0142o\u015bci (\u201eKim chc\u0119&nbsp;by\u0107?\u201d), co wymaga gruntownego uporz\u0105dkowania&nbsp; dotychczasowych dzieci\u0119cych prze\u017cy\u0107&nbsp;i do\u015bwiadcze\u0144. Poszukiwanie odpowiedzi na te pytania&nbsp; okre\u015bla si\u0119&nbsp;jako poszukiwanie w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci. Charakterystyczn\u0105&nbsp;cech\u0105&nbsp;okresu adolescencji&nbsp; jest tak\u017ce negatywizm, czyli odrzucanie tego, co proponuj\u0105&nbsp;doro\u015bli, zar\u00f3wno rodzice, jak i inne&nbsp; osoby. Jest to najcz\u0119\u015bciej przejaw rozpoczynaj\u0105cej si\u0119&nbsp;w\u0142a\u015bnie&nbsp;\u017cmudnej pracy m\u0142odego cz\u0142owieka&nbsp; nad sob\u0105&nbsp;i koncepcj\u0105&nbsp;swojego&nbsp;\u017cycia.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-157\">&nbsp;Struktura poznawcza nastolatk\u00f3w wp\u0142ywa zar\u00f3wno na to, kt\u00f3re sytuacje postrzegaj\u0105&nbsp;jako&nbsp; kryzysowe, jak i okre\u015bla spos\u00f3b pracy z nastolatkami w trakcie prowadzenia interwencji&nbsp; kryzysowej. M\u0142odzi ludzie w okresie dorastania zdecydowanie koncentruj\u0105&nbsp;si\u0119&nbsp;na sobie. W tym&nbsp; okresie&nbsp;\u017cycia egocentryzm jest adaptacyjny, bior\u0105c pod uwag\u0119&nbsp;ilo\u015b\u0107&nbsp;zada\u0144&nbsp;rozwojowych stoj\u0105cych&nbsp; przed dorastaj\u0105cymi lud\u017ami, nie powinno dziwi\u0107&nbsp;ich skupienie na sobie.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-160\">&nbsp;<strong>Dojrzewanie emocjonalne.&nbsp;&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list gtfy-163\"><li>Labilno\u015b\u0107&nbsp;emocjonalna- tendencja do do\u015bwiadczania cz\u0119stych zmian stan\u00f3w emocjonalnych&nbsp;&nbsp;\u2022&nbsp;Nadmiernie silne reakcje emocjonalne&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Buntowanie si\u0119&nbsp;przeciw zasadom&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Egocentryzm afektywny&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Negacja&nbsp;<\/li><li>Silny wp\u0142yw grupy r\u00f3wie\u015bniczej&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Konflikty z rodzicami (rodzice przestaj\u0105&nbsp;by\u0107&nbsp;autorytetami).&nbsp;&nbsp;<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-166\">&nbsp;Do\u015bwiadczenia emocjonalne nastolatk\u00f3w w okresie dorastania nacechowane s\u0105&nbsp;ambiwalencj\u0105. Zmiany hormonalne, powoduj\u0105,&nbsp;\u017ce do\u015bwiadczane przez nich emocje powstaj\u0105&nbsp;gwa\u0142townie i s\u0105&nbsp;intensywne. Aby zrozumie\u0107&nbsp;przyczyny tych zmian, niezb\u0119dne jest spojrzenie na&nbsp; okres dorastania jako na czas prze\u017cywania kryzysu, spowodowanego wielo\u015bci\u0105&nbsp;zmian, z kt\u00f3rymi&nbsp; nastolatek musi sobie poradzi\u0107, a kt\u00f3rych nie zawsze rozumie.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-169\">&nbsp;Przejawem poszukiwania w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci, a jednocze\u015bnie przejawem zmian&nbsp; zainteresowa\u0144, jest przej\u015bciowy negatywizm, jego utrwalenie mo\u017ce sprzyja\u0107&nbsp;pojawieniu si\u0119&nbsp;zachowa\u0144&nbsp;antyspo\u0142ecznych, kt\u00f3re mog\u0105&nbsp;zak\u0142\u00f3ci\u0107&nbsp;prawid\u0142owe realizowanie r\u00f3l spo\u0142ecznych.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-172\">Relacje z r\u00f3wie\u015bnikami coraz cz\u0119\u015bciej przyjmuj\u0105&nbsp;form\u0119&nbsp;bli\u017cszych kontakt\u00f3w z przedstawicielami&nbsp; odmiennej p\u0142ci.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-175\">Nastolatek d\u0105\u017cy r\u00f3wnie\u017c&nbsp;do wi\u0119kszej autonomii w relacji z rodzicami, co mo\u017ce by\u0107&nbsp;zarzewiem&nbsp; konflikt\u00f3w.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-178\"><strong>\u0179r\u00f3d\u0142a negatywnych emocji w okresie dorastania:&nbsp;&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list gtfy-181\"><li>Cz\u0119sto niezrozumia\u0142e dla nastolatka zmiany w\u0142asnego cia\u0142a&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Spadek i znaczne wahania samooceny&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Trudno\u015bci w szkole&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Niska pozycja w grupie r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w&nbsp;&nbsp;<\/li><li>Problemy rodzinne, jak np. trudno\u015bci w komunikowaniu si\u0119&nbsp;z rodzicami, nieporozumienia&nbsp; z rodze\u0144stwem, poczucie przeci\u0105\u017cenia obowi\u0105zkami domowymi czy szkolnymi&nbsp;&nbsp;<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-184\">Nieumiej\u0119tno\u015b\u0107&nbsp;adaptacyjnego rozwi\u0105zywania problem\u00f3w wieku dojrzewania prowadzi cz\u0119sto do&nbsp; wej\u015bcia w chroniczny stan napi\u0119cia emocjonalnego. M\u0142odzi ludzie nie radz\u0105cy sobie&nbsp; z kryzysem zagro\u017ceni s\u0105&nbsp;niebezpiecze\u0144stwem wej\u015bcia w proces tzw. b\u0142\u0119dnej adaptacji, prowadz\u0105cy&nbsp; do zachowa\u0144&nbsp;z kr\u0119gu psychopatologii (nerwice i psychozy) lub patologii spo\u0142ecznej (zachowania&nbsp; antysocjalne, uzale\u017cnienia). Odczucie ulgi zwi\u0105zane z przyjmowaniem&nbsp;\u015brodk\u00f3w psychoaktywnych&nbsp; rodzi tendencj\u0119&nbsp;do powtarzania do\u015bwiadcze\u0144&nbsp;z nimi. Realne problemy m\u0142odego cz\u0142owieka&nbsp; pozostaj\u0105&nbsp;jednak nierozwi\u0105zane. Dlatego niezwykle wa\u017cne s\u0105&nbsp;dzia\u0142ania polegaj\u0105ce na udzielaniu&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-187\">adolescentom pomocy w zdrowym i adaptacyjnym radzeniu sobie z kryzysem wieku dojrzewania.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-190\">Poni\u017cej przedstawiamy list\u0119&nbsp;sygna\u0142\u00f3w, kt\u00f3re mog\u0105 \u015bwiadczy\u0107&nbsp;o prze\u017cywanym przez m\u0142odego&nbsp; cz\u0142owieka kryzysie i nieradzeniu sobie z nim w spos\u00f3b zdrowy i bezpieczny. Bior\u0105c pod uwag\u0119&nbsp;czynniki chroni\u0105ce oraz zwi\u0119kszaj\u0105ce ryzyko wyst\u0105pienia kryzysu, b\u0119dziemy mogli oceni\u0107&nbsp;w\u0142a\u015bciwie sytuacj\u0119&nbsp;dziecka, jego zasoby i s\u0142abe strony. Pozwoli nam to podj\u0105\u0107&nbsp;kroki, by dostarczy\u0107&nbsp;mu odpowiedniej pomocy i wsparcia.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-193\"><strong>Dzieci i m\u0142odzie\u017c prze\u017cywaj\u0105ce kryzys \u2013 symptomy do zaobserwowania w domu:&nbsp;&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-196\">(ka\u017cda zmiana w zachowaniu w stosunku do tego jak by\u0142o mo\u017ce&nbsp;\u015bwiadczy\u0107&nbsp;o nieradzeniu sobie&nbsp; z prze\u017cywanym kryzysem w spos\u00f3b konstruktywny, zdrowy, bezpieczny)&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list gtfy-199\"><li>zapominanie o obowi\u0105zkach&nbsp;&nbsp;<\/li><li>rozkojarzenie&nbsp;&nbsp;<\/li><li>oznaki niewysypiania si\u0119&nbsp;&nbsp;<\/li><li>p\u00f3\u017ane godziny k\u0142adzenia si\u0119&nbsp;spa\u0107&nbsp;&nbsp;<\/li><li>si\u0119ganie po kaw\u0119&nbsp;\/ energetyki w celu pobudzenia si\u0119&nbsp;&nbsp;<\/li><li>narzekanie na zm\u0119czenie&nbsp;&nbsp;<\/li><li>nadmierna senno\u015b\u0107&nbsp;\u2013 spanie po po\u0142udniu,&nbsp;&nbsp;<\/li><li>obni\u017cenie ocen&nbsp;&nbsp;<\/li><li>zmiana stylu ubierania si\u0119&nbsp;&nbsp;<\/li><li>obni\u017cona tolerancja na frustracj\u0119&nbsp;<\/li><li>por\u00f3wnywanie si\u0119&nbsp;z innymi&nbsp;&nbsp;<\/li><li>\u0142atwe wpadanie w z\u0142o\u015b\u0107, irytowanie si\u0119&nbsp;&nbsp;<\/li><li>nag\u0142y wzrost popularno\u015bci \u2013 wiele r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w wok\u00f3\u0142&nbsp;&nbsp;<\/li><li>nag\u0142y spadek liczby znajomych&nbsp;&nbsp;<\/li><li>przesiadywanie w swoim pokoju&nbsp;&nbsp;<\/li><li>niewychodzenie do r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w&nbsp;<\/li><li>opryskliwo\u015b\u0107&nbsp;&nbsp;<\/li><li>narzekanie na b\u00f3le r\u00f3\u017cnego pochodzenia (g\u0142owa, brzuch)&nbsp;&nbsp;<\/li><li>spadek motywacji do nauki&nbsp;&nbsp;<\/li><li>brak zaanga\u017cowania w obowi\u0105zki&nbsp;&nbsp;<\/li><li>utrata zainteresowa\u0144&nbsp;&nbsp;<\/li><li>utrata zdolno\u015bci do prze\u017cywania przyjemno\u015bci&nbsp;&nbsp;<\/li><li>przesiadywanie w swoim pokoju, unikanie rodziny&nbsp;&nbsp;<\/li><li>nadu\u017cywanie telefonu&nbsp;&nbsp;<\/li><li>nadmierne skupienie na grach&nbsp;&nbsp;<\/li><li>utrzymywanie znajomo\u015bci tylko w Internecie&nbsp;&nbsp;<\/li><li>teatralne, demonstracyjne zachowania i gesty&nbsp;&nbsp;<\/li><li>obni\u017cenie aktywno\u015bci og\u00f3lnej&nbsp;&nbsp;<\/li><li>bierno\u015b\u0107, zwi\u0119kszona m\u0119czliwo\u015b\u0107&nbsp;&nbsp;<\/li><li>du\u017ca intensywno\u015b\u0107&nbsp;emocji&nbsp;&nbsp;<\/li><li>afekt niedostosowany do sytuacji&nbsp;&nbsp;<\/li><li>s\u0142aba kontrola emocji&nbsp;&nbsp;<\/li><li>impulsywno\u015b\u0107&nbsp;&nbsp;<\/li><li>nadmierny krytycyzm&nbsp;&nbsp;<\/li><li>brak wiary we w\u0142asne mo\u017cliwo\u015bci&nbsp;&nbsp;<\/li><li>przejawiaj\u0105ce si\u0119&nbsp;wypowiedziach poczucie braku zrozumienia w otoczeniu&nbsp;&nbsp;<\/li><li>w wypowiedziach zdania: bez sensu\/ i tak si\u0119&nbsp;nie uda\/ po co to wszystko\/ nie warto\/&nbsp; niewa\u017cne\/ i tak mi nikt nie pomo\u017ce\/ nikomu na mnie nie zale\u017cy\/ nic mi si\u0119&nbsp;nie udaj\u0119&nbsp;\/ nie&nbsp; nadaj\u0119&nbsp;si\u0119&nbsp;do tego\/ wszystkim przeszkadzam&nbsp;&nbsp;<\/li><li>zachowania autodestrukcyjne&nbsp;<\/li><li>si\u0119ganie po u\u017cywki&nbsp;&nbsp;<\/li><li>nadmierna seksualizacja&nbsp;&nbsp;<\/li><li>strach przed szko\u0142\u0105&nbsp;&nbsp;<\/li><li>prze\u017cywane poczucie krzywdy \/ odrzucenia&nbsp;&nbsp;<\/li><li>perfekcjonizm \u2013 nadu\u017cywanie musz\u0119\/ powinnam\/ trzeba\/ powinno si\u0119ganie&nbsp;&nbsp;\u2022&nbsp;nadmierny apetyt \/ brak apetytu&nbsp;&nbsp;<\/li><li>wrogo\u015b\u0107, negatywizm&nbsp;&nbsp;<\/li><li>nieuznawanie zasad, regu\u0142 domowych&nbsp;&nbsp;<\/li><li>brak wiary w przysz\u0142o\u015b\u0107&nbsp;&nbsp;<\/li><li>l\u0119k przed przysz\u0142o\u015bci\u0105&nbsp;\u2013 ponury obraz przysz\u0142o\u015bci, brak plan\u00f3w&nbsp;&nbsp;<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-202\">&nbsp;Wymienione wy\u017cej symptomy nie stanowi\u0105&nbsp;kryteri\u00f3w diagnozy w rozumieniu klinicznym.&nbsp; S\u0105&nbsp;sygna\u0142ami, kt\u00f3re powinny sprawi\u0107,&nbsp;\u017ce zwi\u0119kszymy swoj\u0105&nbsp;czujno\u015b\u0107&nbsp;i zareagujemy, by rozezna\u0107&nbsp;problem i udzieli\u0107&nbsp;pierwszego wsparcia, zanim zwr\u00f3cimy si\u0119&nbsp;pomoc do instytucji zajmuj\u0105cych si\u0119&nbsp;wsparciem, terapi\u0105&nbsp;dzieci i m\u0142odzie\u017cy.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-205\">&nbsp;Zatem jak reagowa\u0107&nbsp;w sytuacji kiedy podejrzewamy kryzys u dziecka, nastolatka&nbsp; i zauwa\u017camy,&nbsp;\u017ce nie radzi sobie z nim w spos\u00f3b zdrowy, kreatywny \u2013&nbsp;<strong>Rozmawia\u0107!&nbsp;&nbsp;<\/strong>To podstawowe narz\u0119dzie komunikacji i nawi\u0105zywania relacji z drugim cz\u0142owiekiem.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-208\"><strong>Jak rozmawia\u0107: Co robi\u0107?&nbsp;&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list gtfy-211\"><li>zaprosi\u0107&nbsp;do rozmowy&nbsp;&nbsp;<\/li><li>s\u0142ucha\u0107&nbsp;uwa\u017cnie, dopytywa\u0107&nbsp;w razie w\u0105tpliwo\u015bci&nbsp;&nbsp;<\/li><li>zapewni\u0107&nbsp;bezpieczne warunki do przeprowadzenia rozmowy&nbsp;&nbsp;<\/li><li>przeprowadzi\u0107&nbsp;rozmow\u0119&nbsp;jak najszybciej po zauwa\u017ceniu niepokoj\u0105cych sygna\u0142\u00f3w&nbsp;&nbsp;\u2022&nbsp;zach\u0119ca\u0107&nbsp;do podzielenia si\u0119&nbsp;swoim do\u015bwiadczeniem&nbsp;&nbsp;<\/li><li>m\u00f3wi\u0107&nbsp;spokojnie&nbsp;&nbsp;<\/li><li>okazywa\u0107&nbsp;zainteresowanie&nbsp;<\/li><li>zadawa\u0107&nbsp;pytania otwarte: Opowiedz mi o tym? Jak to si\u0119&nbsp;sta\u0142o? Mo\u017cesz mi powiedzie\u0107&nbsp;co\u015b&nbsp;wi\u0119cej o tym? Co dla Ciebie to oznacza? Jak Ty to widzisz?&nbsp;&nbsp;<\/li><li>szanowa\u0107&nbsp;granice nastolatka&nbsp;&nbsp;<\/li><li>respektowa\u0107&nbsp;jego uczucia, spos\u00f3b prze\u017cywania&nbsp;&nbsp;<\/li><li>zaproponowa\u0107&nbsp;wsparcie, pomoc profesjonaln\u0105&nbsp;&nbsp;<\/li><li>pozyska\u0107&nbsp;informacje dotycz\u0105ce sieci wsparcia \u2013 przyjaciele, znajomi, rodzina, nauczyciele&nbsp;&nbsp;\u2022&nbsp;opiera\u0107&nbsp;si\u0119&nbsp;na zasobach nastolatka&nbsp;&nbsp;<\/li><li>wskazywa\u0107&nbsp;jego mocne strony, dowody na radzenie sobie w innych trudnych sytuacjach&nbsp;&nbsp;\u2022&nbsp;normalizowa\u0107&nbsp;\u2013 to normalne\/ mo\u017cesz si\u0119&nbsp;tak czu\u0107\/ masz prawo tak to prze\u017cywa\u0107&nbsp;&nbsp;\u2022&nbsp;m\u00f3wi\u0107&nbsp;\u201enie wiem, nie rozumiem \u2013 chc\u0119&nbsp;si\u0119&nbsp;dowiedzie\u0107\/ pom\u00f3\u017c&nbsp;mi to zrozumie\u0107&nbsp;&nbsp;\u2022&nbsp;okazywa\u0107&nbsp;cierpliwo\u015b\u0107&nbsp;\u2013 mamy czas\/ nie spiesz si\u0119&nbsp;&nbsp;<\/li><li>okazywa\u0107&nbsp;empati\u0119&nbsp;\u2013 mog\u0119&nbsp;sobie wyobrazi\u0107&nbsp;tylko jak si\u0119&nbsp;czujesz\/&nbsp;&nbsp;<\/li><li>zapowiada\u0107&nbsp;nast\u0119pne kroki \u2013 udziela\u0107&nbsp;informacji, m\u00f3wi\u0107&nbsp;co si\u0119&nbsp;dalej b\u0119dzie dzia\u0142o \u2013 jakie&nbsp; b\u0119d\u0105&nbsp;nast\u0119pne kroki&nbsp;&nbsp;<\/li><li>pozwoli\u0107&nbsp;na cisz\u0119&nbsp;\u2013 zebranie my\u015bli, refleksj\u0119.&nbsp;&nbsp;<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-214\"><strong>Czego robi\u0107 nie wolno!&nbsp;&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list gtfy-217\"><li>ocenia\u0107&nbsp;\u2013 to nie by\u0142o m\u0105dre\/ jak mog\u0142e\u015b&nbsp;tak si\u0119&nbsp;zachowa\u0107\/ to nienormalne&nbsp;&nbsp;\u2022&nbsp;krytykowa\u0107&nbsp;\u2013 nie powiniene\u015b&nbsp;tak robi\u0107\/ to by\u0142o skrajnie nieodpowiedzialne&nbsp;&nbsp;\u2022&nbsp;panikowa\u0107&nbsp;\u2013 to okropne\/ to straszne\/ jaki\u015b&nbsp;koszmar \u2013 mnie by to zwali\u0142o z n\u00f3g&nbsp;&nbsp;\u2022&nbsp;udziela\u0107&nbsp;rad \u2013 ja te\u017c&nbsp;tak mia\u0142em\/ wiem jak to jest&nbsp;&nbsp;<\/li><li>u\u017cywa\u0107&nbsp;zwrot\u00f3w \u2013 ostrzega\u0142am\/ wiedzia\u0142am,&nbsp;\u017ce tak b\u0119dzie\/ a nie m\u00f3wi\u0142am&nbsp;&nbsp;\u2022&nbsp;zadawa\u0107&nbsp;pytania \u2013 dlaczego? (zawiera ocen\u0119, mo\u017ce prowokowa\u0107&nbsp;obron\u0119)&nbsp;&nbsp;\u2022&nbsp;naciska\u0107&nbsp;\u2013 musisz mi powiedzie\u0107\/ musisz mi zaufa\u0107\/ tylko ja mog\u0119&nbsp;Ci pom\u00f3c&nbsp;&nbsp;\u2022&nbsp;straszy\u0107&nbsp;\u2013 jak mi zaraz nie powiesz z kim by\u0142a\u015b, to \u2026\/ w ko\u0144cu si\u0119&nbsp;doigrasz\/&nbsp;<\/li><li>obiecywa\u0107&nbsp;\u201enie powiem nikomu\u201d\/ \u201ewszystko b\u0119dzie dobrze\u201d&nbsp;&nbsp;<\/li><li>zgadza\u0107&nbsp;si\u0119&nbsp;na tajemnice&nbsp;&nbsp;<\/li><li>minimalizowa\u0107, bagatelizowa\u0107&nbsp;problem \u2013 to nic takiego\/ wszyscy tak maj\u0105\/ przejdzie Ci&nbsp;&nbsp;\u2022&nbsp;negowa\u0107&nbsp;prze\u017cywanych emocji \u2013 nie powiniene\u015b&nbsp;si\u0119&nbsp;tak czu\u0107\/ nie p\u0142acz\/ nie smu\u0107&nbsp;si\u0119ganie&nbsp;&nbsp;<\/li><li>przerywa\u0107&nbsp;wypowied\u017a&nbsp;\u2013 nie pozwala\u0107&nbsp;doko\u0144czy\u0107&nbsp;zdania \u2013 wiem ju\u017c&nbsp;o co chodzi\/ nie m\u00f3w&nbsp; nic wi\u0119cej\/&nbsp;&nbsp;<\/li><li>poprawia\u0107\/ korygowa\u0107&nbsp;\u2013 nie jest tak jak m\u00f3wisz\/ mylisz si\u0119\/ tak si\u0119&nbsp;nie m\u00f3wi\/ nie przeklinaj&nbsp;&nbsp;\u2022&nbsp;zaprzecza\u0107&nbsp;\u2013 tak nie jest&nbsp;&nbsp;<\/li><li>pociesza\u0107, na si\u0142\u0119&nbsp;poprawia\u0107&nbsp;nastr\u00f3j \u2013 wszystko b\u0119dzie dobrze\/ u\u0142o\u017cy si\u0119\/ jutro si\u0119&nbsp;b\u0119dziesz&nbsp; z tego&nbsp;\u015bmia\u0107&nbsp;&nbsp;<\/li><li>dyskutowa\u0107&nbsp;\u2013 to nie tak\/ mylisz si\u0119\/ nie mo\u017ce by\u0107&nbsp;a\u017c&nbsp;tak&nbsp;\u017ale&nbsp;&nbsp;<\/li><li>opowiada\u0107&nbsp;wszystkim nauczycielom, uczniom o problemie dziecka\/ nastolatka \u2013 nale\u017cy&nbsp; dobrze przemy\u015ble\u0107&nbsp;kogo trzeba poinformowa\u0107&nbsp;w celu pozyskania dodatkowego wsparcia&nbsp; oraz ile tej osobie udzieli\u0107&nbsp;informacji.&nbsp;&nbsp;<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-220\">Po wst\u0119pnej interwencji \u2013 rozmowie, warto poinformowa\u0107&nbsp;wychowawc\u0119, pedagoga\/ psychologa&nbsp; szkolnego o istniej\u0105cym problemie i zaplanowanej drodze pomocy. Warto pami\u0119ta\u0107,&nbsp;\u017ce&nbsp;<strong>wsp\u00f3\u0142praca&nbsp; rodzic\u00f3w i szko\u0142y zdecydowanie zwi\u0119ksza szanse na udzielenie niezb\u0119dnego wsparcia dziecku&nbsp; i pomocy w poradzeniu sobie z kryzysem<\/strong>.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-223\">W razie konieczno\u015bci mo\u017cna szuka\u0107&nbsp;wsparcia w procesie pomagania w instytucjach miejskich&nbsp; i samorz\u0105dowych dzia\u0142aj\u0105cych na rzecz rodziny:&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-226\"><strong>Specjalistyczna Poradnia Rodzinna&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list gtfy-229\"><li>Okrzei 4, Katowice&nbsp;&nbsp;<\/li><\/ol>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-232\">tel.: 32 258 35 12&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-235\"><strong>Centrum Zdrowia Psychicznego FENIKS \u2013 NFZ, doro\u015bli, dzieci&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list gtfy-238\"><li>Witosa 21, Katowice&nbsp;&nbsp;<\/li><\/ol>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-241\">tel. 32 209 83 12&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-244\"><strong>Niepubliczny Zak\u0142ad Opieki Zdrowotnej&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-247\"><strong>O\u015brodek Terapii i Psychoedukacji KOMPAS \u2013 NFZ, dzieci&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-250\">tel. 32 730 04 44&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list gtfy-253\"><li>Modrzejowska 27 B\u0119dzin&nbsp;&nbsp;<\/li><\/ol>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-256\">tel. 698 443 424&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list gtfy-259\"><li>Wolno\u015bci 40a\/6&nbsp;&nbsp;<\/li><\/ol>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-262\">tel. 504 733 660&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-265\"><strong>Poradnia Zdrowia Psychicznego \u2013 NFZ, doro\u015bli, dzieci&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list gtfy-268\"><li>Lompy 16, Katowice&nbsp;&nbsp;<\/li><\/ol>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-271\">tel. 32 343 41 29&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-274\"><strong>O\u015brodek Interwencji Kryzysowej&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list gtfy-277\"><li>Miko\u0142owska 13a, Katowice&nbsp;&nbsp;<\/li><\/ol>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-280\">tel.: 32 251 15 99\/ 32 257 14 82&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-283\"><strong>dr Kajdas \u2013 psychiatra dzieci\u0119cy \u2013 prywatnie&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-286\">Tarnowskie G\u00f3ry&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-289\">tel. 508 278 170&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-292\">Telefon zaufania dzieci i m\u0142odzie\u017cy&nbsp;<strong>116 111&nbsp;<\/strong>to bezp\u0142atna, anonimowa pomoc telefoniczna i online&nbsp; dla dzieci oraz m\u0142odzie\u017cy. S\u0142u\u017cy dzieciom potrzebuj\u0105cym wsparcia, opieki i ochrony. Zapewnia&nbsp; dzwoni\u0105cym mo\u017cliwo\u015b\u0107&nbsp;rozmowy o sprawach dla nich wa\u017cnych i kontaktu w trudnych sytuacjach.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-295\">Telefon Zaufania Specjalistycznej Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej&nbsp;Katowice, sokolska 26,&nbsp; tel. 32 258 65 55&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"gtfy-298\"><strong>800 100 100&nbsp;<\/strong>to bezp\u0142atna, anonimowa pomoc telefoniczna i online dla rodzic\u00f3w oraz nauczycieli,&nbsp; kt\u00f3rzy potrzebuj\u0105&nbsp;wsparcia lub informacji w zakresie pomocy dzieciom prze\u017cywaj\u0105cym k\u0142opoty i&nbsp; trudno\u015bci wynikaj\u0105ce z problem\u00f3w oraz zachowa\u0144&nbsp;ryzykownych&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sprawd\u017a, czy dzieje si\u0119&nbsp;co\u015b&nbsp;z\u0142ego.&nbsp; Kryzys psychologiczny&nbsp;mo\u017ce spotka\u0107&nbsp;ka\u017cdego i jest normalnym zjawiskiem w&nbsp;\u017cyciu cz\u0142owieka.&nbsp; Dochodzi do [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":803,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[17],"tags":[],"class_list":["post-802","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-k-psychologiczny"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.zsp3katowice.cal24.pl\/sp47\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/802","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.zsp3katowice.cal24.pl\/sp47\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.zsp3katowice.cal24.pl\/sp47\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zsp3katowice.cal24.pl\/sp47\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zsp3katowice.cal24.pl\/sp47\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=802"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.zsp3katowice.cal24.pl\/sp47\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/802\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":831,"href":"https:\/\/www.zsp3katowice.cal24.pl\/sp47\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/802\/revisions\/831"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zsp3katowice.cal24.pl\/sp47\/wp-json\/wp\/v2\/media\/803"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.zsp3katowice.cal24.pl\/sp47\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=802"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zsp3katowice.cal24.pl\/sp47\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=802"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zsp3katowice.cal24.pl\/sp47\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=802"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}