Zakres wiedzy i umiejętności oraz wykaz literatury Wojewódzkiego Konkursu Przedmiotowego z Chemii
dla uczniów szkół podstawowych województwa śląskiego w roku szkolnym 2026/2027

I. Cele organizacji konkursu:

1. Odkrywanie, wspieranie i rozwijanie zainteresowań oraz uzdolnień uczniów.
2. Motywowanie uczniów do poznawania świata przyrody poprzez samodzielne pogłębianie
   wiedzy i umiejętności w zakresie chemii.
3. Kształtowanie u uczniów umiejętności logicznego i krytycznego myślenia.
4. Wdrażanie uczniów do systematycznej i twórczej pracy.
5. Kształtowanie u uczniów umiejętności wyszukiwania, przetwarzania, selekcji, agregacji,
   weryfikacji i wykorzystania danych.
   II. Zakres umiejętności:
   Umiejętności wymagane od uczestników Konkursu Przedmiotowego z Chemii opisane są w podstawie
   programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej z przedmiotu chemia oraz wynikają z treści
   wykraczających poza przedmiotową podstawę programową, w tym:
6. Czytanie, analizowanie, przetwarzanie i wizualizacja danych (w tym sporządzanie wykresu)
   oraz tworzenie informacji na podstawie podanego tekstu oraz danych fizyko-chemicznych
   przedstawionych w różnorodnej formie, w tym zawartych w tabeli lub na wykresie oraz
   wyciąganie wniosków na ich podstawie.
7. Rozwiązywanie postawionego problemu na podstawie analizy podanej informacji oraz
   wcześniejszego opisu podobnego zagadnienia.
8. Dostrzeganie zjawisk fizycznych i przemian chemicznych w otoczeniu oraz czynników
   wpływających na ich przebieg.
9. Wskazywanie na związek między właściwościami substancji, a ich budową i zastosowaniem,
   a także na wpływ substancji na środowisko naturalne.
10. Rozpoznawanie podstawowego szkła i sprzętu laboratoryjnego oraz opisywanie ich
    wykorzystywania.
11. Projektowanie, opisywanie, prognozowanie i interpretowanie wyników doświadczeń
    i eksperymentów chemicznych, odróżnianie wniosków od obserwacji.
12. Znajomość nazewnictwa systematycznego i zwyczajowego.
13. Zapisywanie wzorów sumarycznych, strukturalnych i półstrukturalnych (grupowych).
14. Zapisanie i analizowanie równań reakcji w formie cząsteczkowej, jonowej pełnej i skróconej.
15. Rozwiązywanie oraz projektowanie chemografów.
16. Wykonywanie obliczeń chemicznych, w tym rozwiązywanie zadań dotyczących zjawiska
    promieniotwórczości.
    
    III. Zakres treści:
    Zakres treści Konkursu Przedmiotowego z Chemii obejmuje i poszerza treści podstawy programowej
    kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej z przedmiotu chemia. Treści wykraczające poza
    określone w przedmiotowej podstawie programowej ujęto w wykazie, odpowiednio na II i III stopień
    konkursu i zapisano kursywą. Wskazana, proponowana literatura jest rozszerzeniem zakres treści
    konkursu.
    
    II stopień
    Zakres treści:
    Treści podstawy programowej
17. Substancje i ich właściwości.
18. Wewnętrzna budowa materii.
19. Wiązania chemiczne.
20. Reakcje chemiczne.
21. Tlen, wodór i ich związki chemiczne. Powietrze.
22. Woda i roztwory wodne.
23. Wodorotlenki i kwasy.
24. Sole – tylko wzory i nazwy, proces dysocjacji jonowej, reakcja zobojętniania, zastosowanie
    najważniejszych soli kwasów tlenowych i beztlenowych.
    Treści wykraczające poza podstawę programową:
25. Symbole i właściwości pierwiastków cyna, złoto, rtęć.
26. Azot i jego związki (tlenki azotu, kwas azotowy (III) oraz amoniak).
27. Typy reakcji chemicznych: synteza, analiza, wymiana (rozpoznawanie typów reakcji oraz
    zapisywanie stosownych przykładów).
28. Obliczanie mas cząsteczkowych pierwiastków występujących w formie cząsteczek i związków
    chemicznych.
29. Stosowanie do obliczeń prawa stałości składu i prawa zachowania masy. Wykonywanie
    obliczeń związanych ze stechiometrią wzoru chemicznego, stechiometrią mieszaniny
    i równania reakcji chemicznej. Masowy stosunek stechiometryczny reagentów.
30. Obliczanie zawartości masowej i procentowej składników w stopach oraz w zanieczyszczonej
    próbce.
31. Rozwiązywanie zadań związanych z rozcieńczaniem, zatężaniem i mieszaniem roztworów.
32. Planowanie i opisywanie procedur pozwalających otrzymać roztwór o zadanym stężeniu.
    Konkursy przedmiotowe organizowane przez Śląskiego Kuratora Oświaty dla uczniów szkół podstawowych w roku
    szkolnym 2026/2027
33. Rozwiązywanie zadań dotyczących obliczania średniej masy atomowej pierwiastka
    na podstawie jego składu izotopowego i ustalanie składu izotopowego pierwiastka oraz
    zapisywanie równań naturalnych przemian promieniotwórczych (α i β-).
    III stopień
    Zakres treści:
34. Treści z II stopnia konkursu.
35. Sole
36. Związki węgla z wodorem.
37. Pochodne węglowodorów.
38. Substancje chemiczne o znaczeniu biologicznym – tylko tłuszcze.
    Treści wykraczające poza podstawę programową:
39. Zapisywanie i interpretowanie równań reakcji otrzymywania soli w formie cząsteczkowej,
    jonowej pełnej i skróconej – reakcje: metal + niemetal; tlenek metalu + tlenek niemetalu; kwas

• metal; kwas + tlenek metalu /dotyczy również metali poza Na, K, Ca i Mg)/; wodorotlenek
• tlenek niemetalu /dotyczy również innych zasad aniżeli NaOH, KOH, Ca(OH)2/; sól 1 + sól
  2; sól 1 + zasada 1. Korzystanie z szeregu aktywności metali.

7. Otrzymywanie i właściwości wodorotlenków trudno rozpuszczalnych w wodzie Fe(III), Fe (II)
   oraz Cu(II).
8. Reakcje wypierania słabych zasad i kwasów. Reakcje wymiany podwójnej (reakcje mocnych
   kwasów z solami innych kwasów; wypieranie kwasu lotnego /H2S/ wypieranie kwasu
   nietrwałego /H2 SO3, H2 CO3/ ).
9. Znajomość pojęcia hydroliza – przewidywanie odczynu wodnych roztworów soli.
10. Skały wapienne, ich właściwości i zastosowanie, w tym zjawisko krasowe oraz twardość wody.
11. Mol. Masa molowa. Objętość molowa gazów. Molowy stosunek stechiometryczny reagentów.
12. Stężenie molowe roztworu. Przeliczanie stężeń na podstawie podanego wzoru.
13. Wzory sumaryczne, strukturalne oraz półstrukturalne (grupowe) węglowodorów alifatycznych
    o nierozgałęzionych łańcuchach do 10 atomów węgla w cząsteczce oraz ich nazewnictwo.
14. Właściwości fizyczne i chemiczne propenu i propynu oraz butenu i butynu. Równania reakcji
    spalania, równania reakcji przyłączania wodoru, bromu, chloru i chlorowodoru
    z wykorzystaniem reguły Markownikowa).
15. Wzory sumaryczne, strukturalne i grupowe oraz nazewnictwo jednofunkcyjnych pochodnych
    węglowodorów alifatycznych o nierozgałęzionych łańcuchach do 5 atomów węgla w cząsteczce
    (alkoholi monohydroksylowcyh, kwasów karboksylowych, estrów). Zapisywanie równań
    reakcji między wskazanym kwasem karboksylowym a alkoholem oraz tworzenie nazwy estru,
    a także planowanie przeprowadzenia doświadczenia pozwalającego otrzymać ester o podanej
    nazwie oraz zapisywanie przedmiotowego równania reakcji chemicznej.
16. Wyznaczanie procentowej zawartości atomów lub grup atomów w hydracie związku
    chemicznego.
    Konkursy przedmiotowe organizowane przez Śląskiego Kuratora Oświaty dla uczniów szkół podstawowych w roku
    szkolnym 2026/2027
    
    IV. Proponowana literatura:
    Wskazana, proponowana literatura wykracza poza treści podstawy programowej kształcenia ogólnego
    dla szkoły podstawowej z przedmiotu chemia – jest rozszerzeniem zakresu treści konkursu.
    II stopień
17. Krzysztof M. Pazdro, Anna Rola-Noworyta, Zbiór zadań z chemii do liceów i techników.
    Zakres rozszerzony, Oficyna Edukacyjna Krzysztof Pazdro, Warszawa 2019.
18. Maria Litwin, Szarota Styka-Wlazło, Teresa Kulawik Chemia w zadaniach i przykładach. Zbiór
    zadań dla szkoły podstawowej, Nowa Era, Warszawa 2023.
    Rok wydania podanych pozycji może być inny.
    III stopień
19. Literatura z II stopnia konkursu.
20. Chemia ogólna i nieorganiczna, zakres rozszerzony – wybrany podręcznik do chemii
    dla III etapu edukacyjnego.
21. Chemia organiczna, zakres podstawowy – wybrany podręcznik do chemii dla III etapu
    edukacyjnego.
    Podczas pracy z arkuszem konkursowym uczeń może korzystać z prostego kalkulatora, linijki, układu
    okresowego pierwiastków oraz tabeli rozpuszczalności.